روایت خیابانی یک زخم قدیمی | کولبری روی صحنه رفت

همشهری‌آنلاین – مجیدجباری: دختربچه‌ای در میان کولبرها سرگردان است، منتظر کسی که معلوم نیست چه زمانی برمی‌گردد. این تصویر از نمایش خیابانی «سایلنت» در مریوان، روایت زندگی کولبرها و خانواده‌هایی است که سالها با پرخطرترین راه تامین معاش در مناطق مرزی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

نمایش خیابانی «سایلنت» به نویسندگی و کارگردانی سید سوران حسینی با حضور حدود ۹۰ نفر از بازیگران، نوازندگان و عوامل اجرایی در مریوان اجرا شد. این نمایش که ابتدا قرار بود در مسیر سه ‌ساعته از چهارراه شبرنگ تا دریاچه زریبار اجرا شود، در نهایت در محدوده دریاچه زریبار و در قالب اجرای ۵۰ دقیقه‌ای به صحنه رفت.

کولبرها روی صحنه نمایش

نویسنده و کارگردان نمایش خیابانی «سایلنت» درباره ایده شکل‌گیری این نمایش می‌گوید: «کولبری یکی از مسائل اجتماعی مناطق مرزی است و متاسفانه جوانان زیادی به دلیل نبود شغل و مشکلات معیشتی به سمت این کار پرخطر می‌روند که در شان مردم مرز نشین نیست. گروه برای روایت این موضوع از شیوه ‌های تئاتر فیزیکال و کارناوالی استفاده کرده است تا مخاطبان در جریان اجرا با بازیگران همراه شوند. در بخش‌هایی از نمایش، بازیگران در نقش کولبر ظاهر می‌شوند و مخاطبان نیز در مسیر اجرا با آنها همراه می‌شوند.

«سید سوران حسینی» در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین توضیح می‌دهد: روی بارهایی که کولبران حمل می ‌کنند، نام برندهای مختلف خارجی دیده می‌شود. در یکی از بخش ‌های نمایش، کالاها با نام برندهای شناخته ‌شده معرفی می‌شوند، اما کولبری که آن کالا را حمل می‌کند لزوما امکان استفاده از همان کالا را ندارد.

راز دختر بچه «سایلنت»

کارگردان کردستانی « سایلنت» درباره اهداف این نمایش توضیح می‌دهد: در این اجرا تلاش کردم پیامدهای کولبری را برای مرزنشینان و خانواده‌هایشان به نمایش بگذارم. به همین خاطر، دختربچه ‌ای از ابتدا تا پایان نمایش حضور دارد که یکی از عناصر اصلی روایت است و اپیزودهای مختلف نمایش را به هم پیوند می‌دهد. این دختر نمادی از کودکانی است که در خانواده‌های کولبران، چشم‌ انتظار بازگشت عزیزانشان هستند و آینده روشنی پیش روی خود نمی‌بینند.

او در توضیح این بخش به سرنوشت دو نوجوان ۱۲ و ۱۳ ساله اشاره می‌کند که چند سال پیش بر اثر سقوط بهمن جان باختند و این دختر می‌تواند نمادی از خواهر این دو نوجوان از دست رفته باشد.

حسینی ادامه می‌دهد: یکی از بخش‌های نمایش نیز به کولبرانی اختصاص دارد که در مسیرهای مرزی جان خود را از دست داده‌اند. حرکات گروهی بازیگران در این بخش با استفاده از عناصر آیینی و رقص اعتراضی کردی طراحی شده است. در طراحی حرکات تلاش شده بخشی از سرنوشت کولبرانی که در برف و مسیرهای سخت جان باخته‌ اند، به زبان بدن روایت شود.

یاد کولبران جان‌ باخته

کارگردان «سایلنت» می‌گوید: حدود ۳ هزار نفر این اجرا را تماشا کردند و شماری از خانواده‌های کولبرانی که در سال‌های گذشته قربانی حوادث مسیر شده‌اند نیز در میان مخاطبان حضور داشتند. پایان اجرا برای اعضای گروه نیز تحت تاثیر همین حضور قرار گرفت و بازیگران و عوامل در پایان نمایش یکدیگر را در آغوش گرفتند و به یاد عزیزانشان گریه کردند.

حسینی که ۶ سال سابقه کولبری دارد، می‌گوید: این تجربه شخصی در شکل ‌گیری نگاه او به موضوع بی ‌تاثیر نبوده است. هدف گروه از تولید «سایلنت» پرداختن به یک مسئله اجتماعی و معیشتی است، و بهره برداری های سیاسی از این نمایش، ما را از اهداف خود دور می‌کند. این نمایش صرفا روایت هنری و اجتماعی از کولبری و روایت مشقت‌های این کار پرخطر برای مرزنشینان است.

او با اشاره به اینکه کولبری شغل و پیشه نیست تاکید می‌کند: شرایط شهرها و مناطق مرز نشین، این شغل خطرناک را به جوانان مناطق مرزی تحمیل کرده است. به همین خاطر معتقدم ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و توجه بیشتر به رفاه اجتماعی در شهرهای مرزی می‌تواند وابستگی خانواده‌ها به کولبری را کاهش دهد.

کولبری انتخاب نیست

روایت حسینی از صحنه تئاتر اما تنها روایت این ماجرا نیست. یکی از کولبران مریوان که نمی خواهد نامش را ببریم، ریشه رفتن به سمت کولبری را نبود فرصت‌های شغلی و صنعتی در شهرهای مرزی می‌داند.

او به همشهری‌آنلاین می‌گوید: سالهاست وعده ایجاد کارخانه‌ها و طرح‌ های اشتغال‌ زایی در شهرهای مرزی مطرح می‌شود، اما بسیاری از آنها هرگز به نتیجه نمی‌رسند.یکی از این طرح ها کارخانه سیمان بود که در زمان ریاست جمهوری احمدی نژاد مطرح شد اما هرگز افتتاح نشد در حالی که می‌توانست صدها فرصت شغلی برای جوانان فراهم کند.

به گفته این کولبر، بازارچه ‌های مرزی و طرح ‌های مرتبط با مبادلات مرزی هم نتوانسته آنطور که وعده داده شده بود به بهبود معیشت مرزنشینان کمک کنند و بخش قابل توجهی از منافع این طرح‌ ها نصیب واسطه‌ها و صاحبان سرمایه شده است.

او با اشاره به پیامدهای جسمی کولبری می‌گوید: بسیاری از کولبرها سالها با حمل بارهای سنگین زندگی کرده‌اند. بعضی‌ها دچار آسیب‌های شدید جسمی شده‌اند و برخی دیگر توان کار کردن را از دست داده‌اند.

در همین زمینه بخوانید

برای کولبرانی که در گردنه‌های صعب‌العبور جان می‌دهند

دو راهی جان و نان

کولبران درد

این کولبر با اشاره به نمونه ‌هایی از آسیب‌دیدگان کولبری در مناطق مرزی می ‌افزاید: بعضی از کولبرها پس از سالها حمل بارهای سنگین قطع نخاع شده‌اند و یا کلیه شان را از دست داده‌اند و امروز حتی توان تامین هزینه‌های زندگی خود را ندارند.

روایت رنج‌ های مرزنشینان

روایت این کولبر همان واقعیتی است که «سایلنت» از دل زندگی مرزنشینان به صحنه آورده؛ نمایشی که به گفته سازنده‌اش ، بدون حمایت مالی و تنها با تلاش و همراهی اعضای گروه تولید شده است.

حسینی کارگردان «سایلنت» می‌گوید: استقبال مردم از این اجرا و حضور خانواده‌های کولبرانی که عزیزانشان را در مسیرهای مرزی از دست داده‌اند، برای گروه تجربه متفاوتی بود. با وجود استقبال کم نظیر مردم، حتی یک مسئول هم برای دیدن نمایش نیامد.

او از برنامه ‌ریزی برای اجرای «سایلنت» در شهرهای دیگر کردستان از جمله سنندج، بانه، سردشت و سقز خبر می‌دهد و می‌گوید: گروه علاقه ‌مند است در صورت فراهم شدن شرایط و اخذ مجوزها، این نمایش را در دیگر مناطق مرزی کشور نیز اجرا کند.

نماینده مجلس: قانون ساماندهی مبادلات مرزی در حال اجراست

نماینده مردم پاوه، جوانرود و ثلاث باباجانی در مجلس، درباره آخرین وضعیت اجرای قانون ساماندهی مبادلات مرزی گفت: این قانون وارد مرحله اجرا شده و واردات کالا در چارچوب آن در حال انجام است. درآمد حاصل از این طرح به حساب سرپرستان خانوارهای مرزنشین واریز می‌شود و میزان آن به حجم واردات کالا بستگی دارد.

رستگار یوسفی در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین با اشاره به محدودیت‌های ایجادشده در واردات برخی کالاها گفت: پیگیری نمایندگان مناطق مرزی برای رفع بخشی از این محدودیت‌ها انجام شده و انتظار می‌رود با افزایش واردات، پرداخت‌ها نیز منظم‌تر شود.

یوسفی توسعه اشتغال پایدار را مهم‌ترین راهکار کاهش وابستگی مردم به کولبری دانست و گفت: دولت باید با تقویت زیرساخت‌ها و ارائه مشوق‌های سرمایه‌ گذاری، زمینه فعالیت‌های اقتصادی در مناطق مرزی را فراهم کند. ظرفیت‌های کشاورزی، گردشگری، بومگردی، صنایع‌دستی و صنایع تبدیلی نیز می‌تواند به ایجاد فرصت‌های شغلی و ماندگاری جمعیت در مناطق مرزی کمک کند.