قرهسو؛ قربانی سرگردان در هزارتوی مسئولیت ناپذیری!
خبرگزاری مهر، گروه استانها: رودخانه «قرهسو» که روزگاری شریان حیاتی و نماد طراوت دشت کرمانشاه بود، سالهاست به زخمی ناسور بر پیکره این کلانشهر تبدیل شده است. این رودخانه که از میان بافت جمعیتی شهر میگذرد، امروز بیش از آنکه یادآور حیات باشد، تداعیکننده بوی تعفن، منظره زشت زباله و تهدیدی بالقوه برای بهداشت عمومی است. اما آنچه قرهسو را به این روز سیاه نشانده، تنها خشکسالی یا عوامل طبیعی نیست؛ بلکه بحران اصلی، «سرگردانی مدیریتی» و پاسکاری وظایف میان دستگاههای اجرایی است که این پیکره آبی را در حصاری از بلاتکلیفی حبس کردهاند.
نگاهی به اظهارات اخیر مدیرکل محیط زیست استان کرمانشاه، پرده از واقعیتی تلخ برمیدارد. محیط زیست بهعنوان یک نهاد نظارتی و حاکمیتی، به صراحت اعلام کرده است که «نفس کارش نظارت است، نه اجرا» و توپ را به زمین شهرداری و آبفا میاندازد. از یکسو، نخالههای ساختمانی و پسماندهای شهری بستر رودخانه را خفه کردهاند و محیط زیست با استناد به قانون مدیریت پسماند، شهرداری را مسئول مستقیم میداند. از سوی دیگر، ورود فاضلابهای تصفیهنشده (به دلیل کمبود ظرفیت تصفیهخانه) همچنان محل مناقشه است. در این میان، دستگاههای اجرایی هر کدام با استناد به تبصرهای قانونی یا کمبود بودجه، از پذیرش مسئولیت تام شانه خالی میکنند و نتیجه این بروکراسی پیچیده، انباشت لایههای آلودگی بر بستر رودخانه است.
این «تعدد متولیان» بدون وجود یک «مدیریت واحد»، بزرگترین آفت قرهسو است. وقتی محیط زیست تهدید به شکایت قضایی و استفاده از اهرمهای نظارتی میکند، نشاندهنده آن است که تعاملات اداری معمول به بنبست رسیده و زبانِ «نامهنگاری» جای خود را به زبانِ «احضاریه» داده است. اما آیا کشاندن پرونده مدیران به مراجع قضایی، بوی بد قرهسو را از بین میبرد؟ یا تنها زمان را برای نجات رودخانه میسوزاند؟
دقیقا در همین نقطه بحرانی است که لزوم ورود مستقیم و قاطع «استانداری» و «فرمانداری» کرمانشاه بهعنوان نمایندگان عالی دولت و هماهنگکننده دستگاههای اجرایی، بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. وضعیت فعلی قرهسو مصداق بارز یک گره کور مدیریتی است که با دندانِ قوانین بخشی باز نمیشود و نیازمند دستِ قدرتمند مدیریت ارشد استان است. استانداری باید به عنوان «فصلالخطاب»، به این بازی پینگپنگِ مسئولیت پایان دهد.
ادامه روند فعلی که در آن شهرداری منتظر اعتبارات است، آب منطقهای درگیر تغییرات قوانین دیوان عدالت اداری است و آبفا از ناتوانی تصفیهخانه سخن میگوید، تنها به مرگ کامل اکوسیستم قرهسو و به خطر افتادن سلامت شهروندان ساکن در حاشیه رودخانه منجر میشود. مردم کرمانشاه دیگر پذیرای این نیستند که مدیران شهری پشت میزهای جلسات بنشینند و مسئولیت را به گردن دیگری بیندازند.
امروز وقت آن است که فرماندار و استاندار کرمانشاه با تشکیل کارگروهی اضطراری و ویژه، فراتر از جلسات روتین اداری، «سهم تقصیر» و «سهم وظیفه» هر دستگاه را بهصورت شفاف، زمانبندیشده و لازمالاجرا مشخص کنند. تعیین تکلیف اینکه «چه کسی باید نخاله را بردارد؟«، »چه کسی باید فاضلاب را مسدود کند؟» و «بودجه آن از کجا تأمین شود؟» نباید به تفاسیر حقوقی ادارهها واگذار شود. قرهسو نیازمند یک فرمانده واحد است؛ فرماندهای که اجازه ندهد قوانین موازی، بهانهای برای ترک فعل مدیران شود. تا زمانی که ارادهای حاکمیتی برای شکستن این سیکل معیوب وارد میدان نشود، قرهسو همچنان میان ادارات پاسکاری میشود و دودِ (یا بوی) این اهمال، مستقیماً به چشم و ریه مردم کرمانشاه خواهد رفت.
پیگیری قضایی آلودگی «قرهسو» در صورت تداوم اهمال متولیان
سعید دزفولینژاد مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه در خصوص وضعیت بحرانی رودخانه قرهسو و معضلات زیستمحیطی آن اظهار داشت: بحث رودخانه قرهسو در محدوده کلانشهر کرمانشاه از منظر محیط زیست با دو چالش عمده و اساسی روبرو است؛ نخست بحث تخلیه نخالههای ساختمانی در مجاورت رودخانه و دوم ورود فاضلاب خام به داخل رودخانه که متاسفانه شاهد هر دو مورد هستیم.
وی در خصوص معضل پسماند و نخالههای ساختمانی افزود: ما موضوع مدیریت صحیح نخالههای ساختمانی را در کارگروه مدیریت پسماند استان مطرح کرده و مراتب را کتباً به شهرداری اعلام کردهایم. این نخالهها باید مدیریت شوند و اگرچه بارها بر این «بایدها» تاکید شده اما اگر شهرداری فکری به حال این قضیه نکند، ما به عنوان یک دستگاه حاکمیتی مجبور هستیم از سایر راهکارهای قانونی استفاده کرده و موضوع را از طریق مراکز نظارتی و قضایی پیگیری کنیم.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه با تاکید بر تفکیک وظایف اجرایی و نظارتی تصریح کرد: محیط زیست یک ارگان حاکمیتی و نظارتی است و نفس کار آن نظارت است، نه اجرا. بر اساس قانون مدیریت پسماند، مدیریت نخالههای ساختمانی در داخل محدوده شهرها صراحتاً بر عهده شهرداریها است؛ بنابراین شهرداری موظف است این نخالهها را بر اساس ضوابط زیستمحیطی مدیریت کند. ما به عنوان دبیر کارگروه مدیریت پسماند هشدار دادهایم که اگر برنامهای ارائه و اجرا نشود، موارد قانونی اعمال خواهد شد.
دزفولینژاد در بخش دیگری از سخنان خود به معضل ورود فاضلاب به رودخانه قرهسو و کانال آبشوران اشاره کرد و گفت: متولی مدیریت فاضلابهای خانگی و شهری، شرکت آب و فاضلاب (آبفا) است. در اینجا با دو مسئله مواجهیم؛ اول اینکه سیستم تصفیه فاضلاب کرمانشاه در حال حاضر ظرفیت پذیرش و تصفیه تمام فاضلابهای تولیدی کلانشهر را ندارد و قطعاً باید توسعه یابد که علیالظاهر طرح توسعه آن در دست انجام است.
وی در پایان با اشاره به وضعیت کانال آبشوران خاطرنشان کرد: تخلیه هرگونه فاضلاب به داخل آبشوران ممنوع است. متولی ساماندهی فیزیکی و مسقف کردن آبشوران در سطح شهر، شرکت آب منطقهای است، اما جلوگیری از ورود فاضلاب به آن وظیفه آبفا است که ما بارها این تذکر را به اداره آب و فاضلاب دادهایم و به عنوان نهاد نظارتی پیگیر ممانعت از این اتفاقات هستیم.
دوگانگی در مدیریت قرهسو؛ از مناقشات حقوقی تا انباشت نخاله
محمد تاجبخش، مدیر رودخانهها و سواحل آب منطقهای کرمانشاه، ضمن تشریح وضعیت رودخانه قرهسو، ریشه بخشی از مشکلات موجود را تغییرات قانونی اخیر دانست.
به گفته وی، در حالی که قوانین قبلی مسئولیت لایروبی در شهرها را بر عهده وزارت کشور و شهرداریها گذاشته بود، رأی اخیر دیوان عدالت اداری موجب تغییر این رویه و واگذاری مسئولیت به آب منطقهای شده است؛ حکمی که البته با اعتراض حقوقی وزارت نیرو مواجه شده است.
وی در تشریح وضعیت میدانی رودخانه افزود: آنچه امروز مسیر قرهسو را مسدود کرده، گلولای طبیعی نیست، بلکه حجم بالای نخالههای ساختمانی و زبالههایی است که به دلیل ضعف نظارت در بستر رودخانه رها میشوند.
تاجبخش با اشاره به پاکسازی نقاط حساسی مانند کمربندیهای غربی و شرقی و محدوده کرناچی، تصریح کرد که لایروبی برای عبور ایمن سیلاب وظیفه آب منطقهای است، اما این شرکت نمیتواند جور عدم نظارت سایر سازمانها در کنترل پسماند را بکشد.
وی همچنین بر لزوم پایبندی شهرداری و محیط زیست به قانون مدیریت پسماند تأکید کرد و یادآور شد که بدون تخصیص اعتبارات کلان و همکاری بینبخشی، خطر بحرانهای زیستمحیطی و سیلاب همچنان پابرجاست.
تفکیک منشأ آلودگی قرهسو؛ موفقیت در شبکه جمعآوری فاضلاب
سعید ستودهکیا، معاون بهرهبرداری و توسعه فاضلاب آبفای کرمانشاه، ضمن تشریح وضعیت فعلی رودخانههای عبوری از شهر، بر این نکته تأکید دارد که پروژه مهار فاضلاب در محدوده شهری با موفقیت همراه بوده است.
به گفته وی، شبکه جمعآوری فاضلاب به گونهای عمل کرده که اکنون میتوان با قطعیت اعلام کرد هیچگونه فاضلاب خامی در محدوده شهر به داخل رودخانه قرهسو تخلیه نمیشود و آنچه به عنوان آلودگی به چشم میخورد، مربوط به نخالهها و پسماندهای جامد است.
با این وجود، وی به شکاف عمیق میان «جمعآوری» و «تصفیه» اشاره کرد و افزود : زیرساختهای موجود تنها توان تصفیه یکسوم فاضلاب تولیدی شهر را دارند و احداث فازهای جدید تصفیهخانه باید در اولویت قرار گیرد.
ستودهکیا ضمن دعوت از سایر دستگاهها نظیر شهرداری و آب منطقهای به همکاری بیشتر، یادآور شد که مسئولیت آبفا در بخش جمعآوری و جلوگیری از ریزش فاضلاب به رودخانه در محدوده شهر انجام شده است.
شهرداری کرمانشاه: مسئولیت لایروبی رودخانهها بر عهده آب منطقهای است
شهرداری کرمانشاه با استناد به رأی هیئت عمومی دیوان عدالت اداری و مصوبه ستاد مدیریت بحران شهرستان، یادآور میشود که مسئولیت اصلی لایروبی رودخانهها، آببندانها، استخرها، تالابها و سدها بر عهده شرکت آب منطقهای استان است. مطابق این مصوبه، شرکت یادشده موظف است پیش از شروع بارشها، با استفاده از ظرفیت تمامی دستگاههای مرتبط، از جمله شهرداریها، نسبت به آمادهسازی و اجرای اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از وقوع سیل و لایروبی رودخانهها به ویژه رودخانه قرهسو اقدام کند.
شهرداری کرمانشاه همچنین تأکید دارد که تا کنون هیچ درخواست رسمی برای همکاری یا ارائه پشتیبانی در این زمینه به این مجموعه ارائه نشده و بر همین اساس، انجام عملیات لایروبی رودخانه قرهسو در حوزه وظایف شهرداری قرار ندارد.
با توجه به وضعیت بحرانی و استمرار انباشت نخالهها و پسماند در بستر رودخانه قرهسو، روشن شدن تکلیف وظایف هر دستگاه اجرایی و پایان دادن به سرگردانی مدیریتی، نیازمند ورود مستقیم و فوری استاندار و فرماندار کرمانشاه است. این دو مقام عالی استان باید با تشکیل کارگروهی ویژه، مشخص کنند چه نهادهایی مسئول پاکسازی، جلوگیری از ورود فاضلاب و تأمین منابع مالی هستند و اجرای اقدامات لازم را زمانبندی و لازمالاجرا کنند. تا زمانی که تصمیمی حاکمیتی و هماهنگکننده اتخاذ نشود، قرهسو همچنان با خطر آلودگی و تهدید بهداشت عمومی روبهرو خواهد بود و سلامت شهروندان به مخاطره خواهد افتاد.
منبع:خبرگزاری مهر
