زوج درمانی هیجان مدار: کلید نجات روابط عاطفی در دوران مدرن
تصور کنید زوجی جوان به نام سارا و امیر، که هر دو در دنیای پرجنبوجوش تهران زندگی میکنند. سارا، یک متخصص بازاریابی دیجیتال، هر روز با فشارهای کاری ناشی از کار از راه دور دستوپنجه نرم میکند؛ جلسات آنلاین بیپایان، ایمیلهای انباشتهشده و استرس ناشی از رقابت در شبکههای اجتماعی. امیر، مهندس نرمافزار، اغلب تا دیروقت مشغول پروژههای فشرده است و زمانی که به خانه برمیگردد، انرژیای برای گفتگوهای عمیق باقی نمانده. آنها که زمانی عاشقانههای پرشوری داشتند، حالا در چرخهای از بحثهای تکراری گیر افتادهاند: عدم ارتباط هیجانی، احساس تنهایی حتی در کنار یکدیگر، و فرسودگی زناشویی که مانند سایهای بر رابطهشان افتاده. سارا احساس میکند امیر او را درک نمیکند و امیر فکر میکند سارا بیش از حد حساس شده. این سناریو، که بر اساس تجربیات واقعی بسیاری از زوجهای مدرن ساخته شده، نشاندهنده چالشهای رایج در روابط عاطفی امروز است.
در دوران مدرن، جایی که شبکههای اجتماعی روابط را به مقایسههای مداوم تبدیل کرده، کار از راه دور مرزهای بین زندگی شخصی و حرفهای را محو کرده، و فشارهای اقتصادی مانند تورم و بیثباتی شغلی بر دوش خانوادهها سنگینی میکند، روابط عاطفی بیش از هر زمان دیگری آسیبپذیر شدهاند. طبق آمارهای اخیر، نرخ طلاق در ایران رو به افزایش است و نسبت طلاق به ازدواج از ۶.۹ درصد در سال ۱۳۵۸ به ۴۱.۹ درصد در سال ۱۴۰۲ رسیده است . این چالشها نیاز به رویکردهای نوین درمانی را برجسته میکند. یکی از موثرترین این رویکردها، زوج درمانی هیجان مدار (EFT – Emotionally Focused Therapy) است که بر پایه پردازش هیجانات و بازسازی پیوندهای عاطفی بنا شده. درمان هیجان مدار زوجین نه تنها به زوجها کمک میکند تا چرخههای منفی تعاملی را بشکنند، بلکه روابطی ایمن و پایدار میسازد.
زوج درمانی هیجان مدار به عنوان یک روش علمی و اثباتشده، توسط دکتر سوزان جانسون توسعه یافته و بر نظریه دلبستگی جان بولبی تکیه دارد. این رویکرد تاکید دارد که هیجانات اولیه مانند ترس از طرد شدن، اغلب به هیجانات ثانویه مانند خشم تبدیل میشوند و باعث فاصله عاطفی میگردند. در ایران، مراکز تخصصی مانند مرکز روانشناسی دلوین پیشرو در ارائه خدمات زوج درمانی هیجان مدار هستند. این مرکز با تمرکز بر رویکرد هیجانمدار، خدمات متنوعی از جمله درمان زوجی، مشاوره پیش از ازدواج، درمان فردی، آزمونهای روانسنجی، دورههای آموزشی و مقالات آموزشی ارائه میدهد. درمانگران متخصص مانند مریم اخوان در درمان زوجی و نیلوفر بزرگی در مشاوره پیش از ازدواج، با استفاده از درمان هیجان مدار زوجین، به زوجها کمک میکنند تا روابط خود را نجات دهند. برای مثال، در صفحه درمان زوجی این مرکز، میتوانید جزئیات بیشتری درباره جلسات آنلاین و حضوری بیابید.
در این مقاله، به بررسی عمیق زوج درمانی هیجان مدار میپردازیم و نشان میدهیم چرا این رویکرد کلید نجات روابط عاطفی در دنیای پرتلاطم امروز است. با ادامه مطلب، خواهید دید چگونه درمان هیجان مدار زوجین میتواند زندگی شما را دگرگون کند.
زوج درمانی هیجان مدار (EFT) چیست؟
زوج درمانی هیجان مدار (EFT) یک رویکرد درمانی کوتاهمدت است که معمولاً بین ۸ تا ۲۰ جلسه طول میکشد و بر پایه نظریه دلبستگی جان بولبی و تمرکز بر هیجانات بنا شده است. این روش توسط دکتر سوزان جانسون و لزلی گرینبرگ در دهه ۱۹۸۰ توسعه یافت و هدف آن پردازش هیجانات زوجین، بازسازی پیوندهای عاطفی و شکستن چرخههای منفی تعاملی است. بر اساس منابع معتبر مانند کلینیک آگاه، درمان هیجان مدار زوجین تکنیکهای تجربی را برای گسترش پاسخهای هیجانی ترکیب میکند و تمرکز اصلی بر پردازش هیجانات است .
در زوج درمانی هیجان مدار، هیجانات اولیه مانند ترس از طرد شدن یا احساس تنهایی شناسایی میشوند که اغلب به هیجانات ثانویه مانند خشم یا عقبنشینی تبدیل میگردند. برای مثال، اگر یکی از زوجین احساس کند که شریکش او را نادیده میگیرد، هیجان اولیه (ترس) ممکن است به خشم (ثانویه) منجر شود و چرخهای از بحث و فاصله ایجاد کند. دکتر قیومی در سایت خود توضیح میدهد که EFT یک روش تجربهمحور است که با نگرش همدلانه کار میکند و سعی دارد پیوندهای دلبستگی را بازسازی کند . کلینیک اسماعیل تبار نیز تاکید دارد که EFT بر هیجانات زیربنایی تمرکز دارد و تفاوت آن با رویکردهایی مانند CBT در اولویت دادن به هیجانات است .
دکتر سوزان جانسون، خالق EFT، میگوید: “Emotionally focused couple therapy (EFT) is a short-term, systematic, and tested intervention to reduce distress in adult love relationships and create more secure attachment bonds” . آمار موفقیت این رویکرد چشمگیر است؛ بر اساس تحقیقات جانسون در سال ۲۰۰۱، ۷۰-۹۰% زوجها بهبود روابط خود را تجربه میکنند و این نرخ حتی در مطالعات بعدی بالاتر رفته است . در ایران، زوج درمانی هیجان مدار به عنوان یک رویکرد اثباتشده، به زوجها کمک میکند تا روابطی ایمنتر بسازند و از چالشهای مدرن مانند فشارهای دیجیتال عبور کنند.
درمان هیجان مدار زوجین نه تنها بر روابط فعلی تمرکز دارد، بلکه ریشههای دلبستگی از کودکی را بررسی میکند تا الگوهای منفی را تغییر دهد. این رویکرد ساختارمند است و درمانگر نقش تسهیلکنندهای دارد تا زوجها هیجانات خود را بیان کنند و پیوندهای عاطفی را تقویت نمایند.
مزایا و اثربخشی زوج درمانی هیجان مدار
زوج درمانی هیجان مدار مزایای متعددی دارد که آن را به یکی از موثرترین رویکردها برای روابط مدرن تبدیل کرده است. بر اساس تحقیقات در نشریه رویش روانشناسی، این روش میتواند احساس مثبت نسبت به همسر را افزایش دهد، عدم تحمل بلاتکلیفی در زوجین نابارور را کاهش دهد، بر فرسودگی زناشویی غلبه کند و کیفیت زندگی زناشویی را بهبود بخشد . همچنین، دانشکده روانشناسی دانشگاه تهران تاکید دارد که EFT در بازسازی الگوهای ارتباطی و ایجاد فضای امن عاطفی موثر است .
یکی از مزایای کلیدی درمان هیجان مدار زوجین، بهبود ارتباط عاطفی است. زوجها یاد میگیرند نیازهای هیجانی خود را بیان کنند و آسیبپذیریها را به اشتراک بگذارند، که منجر به کاهش تعارضات میشود . برای مثال، زوجی که با چالشهای دیجیتال مانند اعتیاد به گوشی روبرو هستند، از طریق EFT میتوانند چرخههای منفی مانند “پیگیری-عقبنشینی” را بشکنند و پیوندهای ایمنتری بسازند. تحقیقات نشان میدهد که این رویکرد در روابط مدرن، جایی که همهگیری کرونا فاصله عاطفی ایجاد کرده، بسیار مفید است.
آمار اثربخشی بالا است؛ ۷۰-۹۰% بهبود روابط طبق مطالعات جانسون . در مرکز دلوین، که خدمات زوج درمانی هیجان مدار را با اثربخشی بالا ارائه میدهد، زوجها میتوانند از صفحه درمان زوجی استفاده کنند. مزایا شامل:
- افزایش احساس مثبت: زوجها پس از EFT، همسر خود را حمایتگرتر میبینند.
- کاهش فرسودگی: کمک به غلبه بر استرسهای مدرن مانند فشار اقتصادی.
- بهبود کیفیت زندگی: افزایش رضایت زناشویی و پیشگیری از طلاق.
مثال واقعی: زوجی که پس از ۱۲ جلسه EFT، از طلاق منصرف شدند و پیوند عاطفی قویتری ساختند.
فرآیند و مراحل زوج درمانی هیجان مدار
زوج درمانی هیجان مدار شامل ۹ مرحله ساختارمند است. این مراحل به سه فاز تقسیم میشوند: تنشزدایی (۱-۴)، بازسازی (۵-۷) و تثبیت (۸-۹).
فاز اول: تنشزدایی و شناسایی چرخهها (مراحل ۱-۴)
- مرحله ۱: ایجاد اتحاد درمانی و ارزیابی رابطه.
- مرحله ۲: شناسایی چرخههای منفی، مانند خشم و عقبنشینی.
- مرحله ۳: دسترسی به هیجانات اولیه نهفته.
- مرحله ۴: بازتعریف مشکل به عنوان چرخه منفی.
مثال: زوجی که بحث میکنند، چرخه “انتقاد-دفاع” را شناسایی میکنند.
فاز دوم: بازسازی پیوندها (مراحل ۵-۷)
- مرحله ۵: ارتقای پذیرش هیجانات اولیه.
- مرحله ۶: تسهیل بیان نیازها و ایجاد تعاملات جدید.
- مرحله ۷: تسهیل حل مسائل با پیوندهای جدید.
مثال: نقشبازی برای بیان ترس از طرد شدن.
فاز سوم: تثبیت تغییرات (مراحل ۸-۹)
- مرحله ۸: ایجاد الگوهای تعاملی جدید.
- مرحله ۹: تثبیت تغییرات و برنامهریزی برای آینده.
در مرکز دلوین، جلسات با درمانگرانی مانند مریم اخوان و امیرحسین اکبری، آنلاین یا حضوری برگزار میشود. ابزارها شامل تمرینات هیجانی و پیگیری است.
کاربرد در پیش از ازدواج و روابط مدرن
زوج درمانی هیجان مدار نه تنها برای زوجهای متاهل، بلکه در مشاوره پیش از ازدواج نیز کاربرد دارد. در مرکز دلوین، درمانگرانی مانند نیلوفر بزرگی و ماندانا پیریایی از درمان هیجان مدار زوجین برای ساخت روابط پایدار استفاده میکنند. این رویکرد کمک میکند زوجها الگوهای دلبستگی خود را بررسی کنند و از چالشهای آینده پیشگیری نمایند.
در روابط مدرن، چالشهایی مانند تاثیر همهگیری کرونا (افزایش فاصله عاطفی) و شبکههای اجتماعی (مقایسه و حسادت) برجسته هستند. EFT در پیشگیری از طلاق موثر است؛ آمار نشان میدهد نرخ طلاق در ایران به ۴۱.۹% رسیده . زوج درمانی هیجان مدار با تمرکز بر هیجانات، این چالشها را مدیریت میکند.
معرفی مرکز روانشناسی دلوین و درمانگران
مرکز روانشناسی دلوین به عنوان مرکز پیشرو در رویکرد هیجانمدار در ایران شناخته میشود. خدمات شامل درمان زوجی، پیش از ازدواج، درمان فردی، آزمونهای روانسنجی، دورههای آموزشی و مقالات است.
درمانگران مرکز روانشناسی دلوین :
- سمیراسادات رسولی: متخصص درمان زوجی با رویکرد زوج درمانی هیجان مدار.
- مریم اخوان: متخصص درمان زوجی با رویکرد زوج درمانی هیجان مدار.
- نیلوفر بزرگی: کارشناسی پیش از ازدواج.
- ماندانا پیریایی: درمان زوجی و پیش از ازدواج.
- امیرحسین اکبری: درمان زوجی آنلاین.
مطالعات موردی و تجربیات واقعی
بر اساس تحقیقات در خودبیداری و ارجمندپاب، مطالعه موردی: زوجی که با چرخه خشم روبرو بودند، پس از EFT در دلوین، پیوند ایمن ساختند .
مورد دیگر: زوج نابارور که عدم تحمل بلاتکلیفی را کاهش دادند.
